محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
539
اكسير اعظم ( فارسى )
و گل ارمنى و صبر و مر به آب مورد سرشته بر موضع ضربه طلا نمايند و قرص كهربا يك مثقال با شيرهى تخم خرفهى بريان بدهند و باشد كه بدون فصد همين تدبير كفايت كند و هرگاه گشادن رگها از استرخا به سبب رطوبت بوده باشد فلونيا دهند و فصد نيز مجفف است اگر حاجت آيد توان كرد و هرگاه يبوست رگ سبب بود در ترطيب كوشند شربا و طلا و تا اماله بدون اخراج ميسر آيد به استفراغ نپردازند مگر در يبوست مادى و بسيار باشد كه در قى الدم خون در معده منجمد شود مانند شير و علاج آن علىحده مسطور گردد . و اگر سبب قى الدم قروح و بثور معده بود اول ماء العسل يا ماء السكر دهند بعد آن علاج نفث الدم كنند . ذكر ادويهء مفيد قى الدم : صمغ عربى نشاسته گل ارمنى گلنار كهربا هر واحد يك ماشه سوده همراه شيرهى پوست بيخ انجبار چهار ماشه شيرهى تخم خرفه پنج ماشه لعاب بهدانه سه ماشه عرق گاو زبان شش توله شربت نيلوفر دو توله بارتنگ پنج ماشه بدهند ديگر قرص كحل به قدر سه ماشه در شربت انجبار يك ثوله سرشته با شيرهى تخم خرفه و خشخاش و بارتنگ و حب الآس هر يك نه ماشه در عرق كيوره و گلاب و عرق بارتنگ برآورده شربت حب الآس دو توله داخل كرده تخم شربتى يا بارتنگ پنج ماشه پاشيده و بنوشند ايضاً بعد فصد باسليق برگ انار بيخ انجبار در آب سائيده نوشيدن و مازو و برگ مغيلان و برگ كنار به آب سائيده بر معده ضماد كردن و كذا ضماد صندل سفيد گل ارمنى در گلاب خواه آب سوده بر معده و سينه نافع ديگر دواى مجرب بوعلى سينا كه در آن افيون و بزر البنج است و در قول او خواهد آمد مساوى سفوف ساخته نيم مثقال در رب سيب يا بهى و آب بارتنگ دادن از مجربات است . و اگر گل مختوم سير نشود عوض او گل ارمنى داخل كنند . ايضاً براى قى الدم به افراط و ضعف قرص كهربا چهار ماشه سوده به شربت نيلوفر يك توله سرشته بخورند بالايش شيرهى اصل السوس شيرهى خشخاش هر يك چهار ماشه و بارتنگ چهار ماشه دانهى هيل سه ماشه هر دو سوده به آب پخته و شيرهى بيخ انجبار چهار ماشه شيرهى عناب پنج دانه شيرهى تخم خرفه شيرهى خارخسك هر يك شش ماشه زهر مهره سوده يك ماشه شربت بزورى دو توله دهند . و اگر خواهند قرص طباشير چهار ماشه عوض قرص كهربا كنند و آب برگ بستان افروز و آب برگ بارتنگ هر يك پنج توله افزايند . ديگر در قى الدم با حمى خفيف كندر دمالاخوين كهربا گلنار هر يك سه ماشه ساذج گل ارمنى شب يمانى هر يك يك نيم ماشه افيون دارچينى هر يك دو ماشه كوفته بيخته سه ماشه تناول نمايند بالايش لعاب بهدانه سه ماشه شيرهى اصل السوس چهار ماشه شيرهى تخم خرفه شش ماشه شربت و يا قوذا دو توله بارتنگ پاشيده بنوشند . و بدانند كه اين تركيب سفوف براى قى الدم مخصوص است چه متضمن است بر حبس دم نزولات و تقويت معده و تنقيهى آن از خون با ذابت و چون بعض ادويهى آن حاراند لعاب بهدانه و شيرهى خرفه و غيره براى تسكين حرارت همراه آن مىدهند ديگر سنگ جراحت سائيده نيم توله همراه حريرهى نشاسته و روغن بادام و نبات سفيد مكرر بخورانند جهت قى الدم مجرب است . ديگر صمغ عربى كه با گلنار مساوى سائيده در شربت حب الآس آميخته خورانث . ديگر سعد كوفى لسان الوصا فيراصل السوس صندل سفيد مساوى كوفته بيخته سه درم در شهد آميخته ليسيدن مفيد قى الدم گفتهاند . ديگر به قول اهل هند آب برگ بانسه با شهد آميخته خوردن و كذا طبخ برگ آن با عسل نوشيدن و همچنين گوبهى به قدر يك دام در آب سائيده آشاميدن و در قى الدم مجرب است و آب برگ بارتنگ و آب برگ خرفه و آب برگ انگور نيز مفيد است . ديگر قرص ريوند سه ماشه در شربت حب الآس دو توله خوردن و از ريوند خطائى و مغاث هندى و بغداوى و صبر زرد چوب و داربله و حب الآس و عدس مسلم و گل ارمنى و اقاقيا به آب مكوه سرد و روغن بابونه ضماد كردن در قى الدم ضربى و سقطى از هر جا كه باشد نافع است . ديگر گويند كه در اقسام قى الدم كه با برودت باشد قنطوريون در آب پخته بدهند يا پنير مايهى خرگوش با آب بادروج و آب زوفا و حاشا دهند . و بدانند كه افيون با وجودى كه شديد الانسداد و افواه عروق است شديد المنفعت است در منع كل سيلان خون است و اين به سبب تجميد او مرخون را و منع حركت است و مويز با تخم خوردن به سبب تسديد افواه عروق معده بنا بر عفونت نافع است . و سويدى نوشته كه چون عقيق را كه رنگ او همچون ماء اللحم باشد و خالص الحمرت نبود بر صاحب قذت الدم از معده تعليق كنند بالخاصيت خون را باز دارد و مجرب صحيح من است و كذا بساط الراعى خشك سائيده دو درم در بيضهى نيمبرشت آميخته خوردن و كذا لوسيماخبوس كه آن خوخ الماء است عصارهى او نوشيدن و كذا پوست خشخاش نيم درم